علي حاتمي در 23 مرداد سال 1323 هجري شمسي، در محله‌اي قديمي در تهران به دنيا آمد. دوران كودكي‌اش را در محيطي سپري كرد كه مملو از گنجينه‌هاي پايان ناپذير قصه‌ها، تصنيف‌ها، آيين‌هاي سنتي و بومي بود و در سالهاي بعد همين باورها و آيين‌ها را دست مايه ساخت آثارش قرار داد. او دراطراف خود شاهد انسان‌هايي بود كه شخصيت آنان و رفتار و سخنانشان بعدها در شكلي ديگر قهرمانان فيلم‌هاي او بشوند.

علي حاتمي اگر چه از دانشكده هنرهاي دراماتيك فارغ‌التحصيل شد، اما ايده اصلي تمامي آثارش را از همان ذهنيت و بينش دوران كودكي‌اش كسب كرد. خانواده در شكل‌گيري روحيه فيلمسازي او بسيار موثر بود و كشش او به سمت ساخت فيلم‌هايي آميخته با شعر و موسيقي به همان دوران كودكي و نوجوانيش و شنيدن حكايت‌ها و داستان‌هاي كهن ايران زمين باز مي‌گردد. اولين ساخته او با نام حسن كچل اولين فيلم موزيكال ايران شناخته شد. در تمامي فيلم‌هاي علي حاتمي، ديالوگ‌هاي نغز و شيرين فارسي جايگزين كلمات ثقيل و سنگين شده‌اند و سنخ‌هاي مختلف تماشاچيان فيلم‌‌هاي او، با مشاهده اين فيلم‌ها به خاطرات دوران خوش كودكي خود باز مي‌گردند.
علي حاتمي در طول فعاليت‌هاي هنري‌اش، هميشه نگران ارزش‌هايي بود كه تجدد و مدرنسيم لايه‌اي ضخيم و پرده‌اي زمخت بر روي آن كشيده او آن‌ها را محو و كمرنگ ساخته است. حاتمي با روايت ملموس و دلنشين تاريخ، راوي لحظه‌هاي تلخ و شيرين زندگي ايرانيان در خلال روزگاران بود.
حاتمي فعاليت‌ حرفه‌اي خود در زمينه هنر را از نخستين سال تحصيلش در دانشگاه آغاز كرد و نخستين نمايشنامه‌اي كه نوشت ديب (ديو) نام گرفت. علي حاتمي پس از مدتي كار تئاتر را رها كرد و به سراغ ساخت فيلم‌هاي تبليغاتي رفت. از همين دوران او تجربه استفاده از زبان آهنگين (ريتميك) و به كارگيري همزمان شعر و موسيقي راتجربه كرد. حضور در تلويزيون هم نتوانست حاتمي را اغنا كند و اين هنرمند خيلي زود به سمت توليد فيلم‌هاي سينمايي سوق پيدا كرد.
فيلم‌ طوقي علي حاتمي نخستين اثري بود كه در آن دوران در يك شهرستان كويري و به طور مشخص در كاشان فيلمبرداري شده بود. استفاده ابتكاري و خلاقانه حاتمي از معماري سنتي و كوچه‌هاي زيبا و تصاوير استفاده نشده كاشان، زيبايي بصري خاصي به داستان داد و از آن زمان فيلم‌هاي زيادي توسط سينماگران ايراني در شهرهاي اصفهان، يزد، كاشان ساخته شد.


در سال 1356 تلويزيون ملي ايران پيشنهاد پروژه بزرگي را به علي حاتمي داد كه بر اساس آن بازسازي از تهران قديم انجام بدهد، حاتمي فيلمنامه‌اي طولاني با عنوان هزاردستان به نگارش درآورد كه مورد تاييد قرار گرفت اما حاتمي براي ساخت سريال خود نياز به يك كوششي كامل و مجهز داشت تا تهران قديم را خلق كند. به همين خاطر دست به كار طراحي و ساخت شهرك سينمايي شد و پس از حدود 8 سال ساخت اين شهرك به اتمام رسيد.
در سال 1362 حاتمي فيلم سينمايي كمال الملك را جلوي دوربين برد. اين فيلم‌ به دليل استفاده بسيار خوب از فضاي كاخ‌ها و نيز بازي درخشان عزت‌ا... انتظامي، جمشيد مشايخي، محمدعلي كشاروز و علي نصيريان اثري شاخص دركارنامه سينمايي حاتمي محسوب مي‌شود.

حاتمي در سال 1368 فيلم مادر را ساخت و در سال 1370 فيلم دلشدگان را كارگرداني كرد. در اواخر سال 1374 ساخت فيلمي با عنوان جهان پهلوان تختي را آغاز كرد، اما در نيمه‌هاي توليد اين فيلم، اجل مهلتش نداد و در چهاردهم آذر ماه 1375 پس از يك دوره بيماري طولاني سرطان، جان به جان آفرين تسليم كرد و فيلم جهان پهلوان تختي هنوز نيمه‌كاره مانده است و خيلي‌ها معتقدند كه هيچكس جز علي حاتمي نمي‌توانست اين فيلم را تمام كند